Şirket Aracınızı Zararına mı Sattınız? Satış Zararı Vergiden Düşer

İşletmeler zaman zaman aktiflerindeki aracı, makineyi ya da demirbaşı kayıtlı değerinin altında satmak zorunda kalır. Bu durumda akla hemen şu soru gelir: "Bu zararı vergiden düşebilir miyim, yoksa kanunen kabul edilmeyen gider mi olur?" Genel kural açıktır: Amortismana tabi bir iktisadi kıymetin satışından doğan zarar, kazancın tespitinde dikkate alınır ve vergi matrahını azaltır.

Özetle: Şirket aracının net defter değerinin altında satılmasından doğan zarar, kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) değildir. Zararın 689 hesabına kaydedilmesi onu KKEG yapmaz; beyannamede kazanca yalnızca kanunda sayılan KKEG kalemleri eklenir.

Kanun ne diyor?

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 328. maddesine göre amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde, alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kâr ve zarar hesabına geçirilir. Amortisman ayrılmış kıymetlerde kayıtlı değer, ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan tutardır. Devir ve trampa da satış hükmündedir. İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar da bu farkı defterlerine hasılat veya gider olarak yazar.

Yani araç net defter değerinin üzerinde satıldıysa aradaki kâr vergiye tabi olur; altında satıldıysa zarar dönem kazancını azaltır. Bilanço esasında ticari kazanç, dönem sonu ve dönem başı öz sermaye farkı üzerinden bulunduğundan (GVK md. 38; kurumlar için KVK md. 6), satış zararı da bu hesabın doğal bir parçasıdır.

Peki karışıklık nereden çıkıyor?

Muhasebe uygulamasında sabit kıymet satış zararı çoğunlukla 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabında izlenir. Aynı hesap birçok işletmede vergi cezaları, gecikme zamları ve belgesiz giderler gibi KKEG niteliğindeki kalemler için de kullanıldığından, "689'a yazılan her şey KKEG'dir" gibi yanlış bir algı oluşmuştur.

Oysa bir giderin vergi karşısındaki durumunu hesap kodu değil, giderin niteliği belirler. Kanunen kabul edilmeyen giderler Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 11. ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 41. maddelerinde sayılmıştır; sabit kıymet satış zararı bu listelerde yer almaz.

Doğru kayıt nasıl yapılır?

• Satış bedeli 102 Bankalar veya 120 Alıcılar hesabına borç, hesaplanan KDV 391 Hesaplanan KDV hesabına alacak kaydedilir.
• Aracın maliyeti 254 Taşıtlar hesabından, ayrılmış amortismanlar 257 Birikmiş Amortismanlar hesabından çıkarılarak hesaplar kapatılır.
• Fark kârsa 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar, zararsa 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına yazılır.
• 689 hesabında KKEG niteliğindeki kalemler ile indirilebilir zararlar ayrı alt hesaplarda izlenmeli; beyannamede yalnızca gerçek KKEG kalemleri kazanca eklenmelidir.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

Enflasyon düzeltmesi: 31.12.2023 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesinden doğan farklar vergisel sonuç doğurmamıştır. Bu nedenle 555 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'nde, amortismana tabi olmayan kıymetlerin (arsa, arazi, iştirak hissesi, stoklar gibi) düzeltilmiş değerinin altında satılması halinde, 2023 düzeltme farkına isabet eden zararın matrahta dikkate alınmayacağı belirtilmiştir. Araç, makine ve demirbaş gibi amortismana tabi kıymetler bu düzenlemenin kapsamında değildir; bunlarda satış zararının tamamı kazancın tespitinde dikkate alınır.

Binek otomobil gider kısıtlaması: Binek otomobil amortismanının sınırı aşan kısmı önceki yıllarda KKEG olarak beyannameye eklendiyse (GVK md. 40/1, KVK md. 11), aynı tutar satışta ikinci kez vergilendirilmemelidir. Uygulamada kabul gören yaklaşıma göre bu tutarlar satış yılında beyannamede "Diğer İndirimler" satırı aracılığıyla kazançtan indirilir. Bunun için KKEG yapılan amortismanların yıllar itibarıyla ayrı izlenmesi gerekir.

İlişkili kişiye satış: Araç ortağa, ortağın yakınına ya da grup şirketine emsal bedelin altında satılırsa aradaki fark, KVK md. 13 kapsamında transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı sayılabilir. Bu durumda emsal bedelin altında kalan kısım matrahtan düşülemez.

Satış bedelinin belgelenmesi: İkinci el araç fiyatları hızlı değiştiğinden, satış bedelinin piyasa değerine uygun olduğunu gösteren belgeler (benzer ilanlar, ekspertiz raporu, kasko değer listesi) satış dosyasında saklanmalıdır. Vergi incelemesinde zararın gerçekliği bu belgelerle gösterilir.

Sonuç

Şirket aracını net defter değerinin altında sattıysanız doğan zarar, yasal şartlar çerçevesinde kazancın tespitinde dikkate alınır. Önemli olan kaydın doğru hesaplara yapılması, 689 hesabındaki kalemlerin niteliğine göre ayrıştırılması ve beyannamede KKEG ile karıştırılmamasıdır. Aksi halde gereğinden fazla vergi ödenmiş olur.

Yasal dayanaklar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 328
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 38, 40 ve 41
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu md. 6, 11 ve 13
• 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (31.12.2023 tarihli enflasyon düzeltmesi)

İletişim

Cep / WhatsApp: 0532 515 50 35 · Ofis: 0232 503 00 30
E-posta: [email protected]
Adres: Bahçelievler Mah. 1831/14 Sok. No:12 D:1 Karşıyaka Tower, Karşıyaka / İzmir
SMMM Serkan Kaplan

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; satış öncesinde aracın net defter değeri, enflasyon düzeltmesi geçmişi, binek otomobil kısıtlamaları ve alıcıyla ilişki birlikte değerlendirilmelidir.

#izmirmalimüşavir #karşıyakamalimüşavir #izmirmuhasebe #şirketaracı #binekaraç #ikincielaraç #amortisman #kkeg #kurumlarvergisi #enflasyondüzeltmesi