Toptan ticarette cari hesap farkları: sevkiyat, iade ve toplu tahsilat kontrolü

Tek ödeme, birden fazla fatura: nereden başlamalı?

Toptan ticarette aynı müşteriye farklı günlerde sevkiyat yapılabilir; müşteri birden fazla faturayı tek havaleyle ödeyebilir. Ürün iadeleri de varsa iki tarafın cari hesap toplamı farklılaşabilir. Amaç toplamı zorla eşitlemek değil, farkın hangi hareketten doğduğunu açıklamaktır.

Beş aşamalı kontrol

Kapsamı eşitleyin. Ekstrelerin tarihini, unvanını, şubesini, para birimini ve açılış bakiyesini karşılaştırın.

Sevkiyatı faturayla ilişkilendirin. Sipariş ve teslim kayıtları üzerinden kısmi teslimleri ayırın. Miktar farkını belge incelemeden muhasebe hatası saymayın.

Toplu tahsilatı dağıtın. Dekont tarihi, gönderen unvanı ve açıklamayı kontrol edin. Ödemenin hangi faturalara karşılık geldiğini ayrı sütunda gösterin.

İadeyi ayrı takip edin. Ürünün dönüşü, kabul kaydı ve ilgili belgenin kayıtlara yansımasını birlikte inceleyin.

Açık konuları sınıflandırın. Açıklanan farkları, belge bekleyen işlemleri ve düzeltme için incelenecek kayıtları ayrı izleyin.

Kontrol çizelgesinde hangi bilgiler olsun?

İşlem tarihi, sipariş numarası, belge numarası, iki taraftaki tutar, fark, açıklama, istenecek belge, takip sorumlusu ve takip tarihi yeterli bir başlangıç sağlar. İzmir ve Karşıyaka’daki toptan ticaret işletmelerinde depo, satış ve muhasebe ekiplerinin ortak çizelge kullanması bilgi akışını kolaylaştırabilir.

Kurgusal örnek: iki fatura ve bekleyen iade

Müşteri iki faturayı tek havaleyle ödediğini ve ürünlerin bir kısmını iade ettiğini bildiriyor. Önce havalenin faturalarla eşleşmesi kontrol edilir. Ardından iadenin teslim alınıp alınmadığı ve ilgili belgenin kayıtlara yansıyıp yansımadığı araştırılır. İade henüz belgelendirilemediyse fark belge bekleyen konu olarak izlenir. Bakiyeyi eşitlemek için varsayımsal kayıt oluşturulmaz. Bu örnek gerçek müşteri dosyasına dayanmamaktadır.

Sıfır bakiye kontrolün bittiği anlamına gelir mi?

Tek başına gelmez. Ters yönlü yanlış eşleştirmeler toplamı sıfırlayabilir. Dönem sonu toplamıyla birlikte hareketlerin belge bazında eşleşmesi de incelenmelidir.

Çalışma sonunda saklanacaklar

Aynı tarihli iki ekstreyi, eşleşme listesini, karşı tarafın açıklamalarını ve bekleyen belgeleri tek dosyada tutun. Müşteri belgelerini herkese açık bağlantılarda paylaşmayın. Düzeltme gerektiren işlemleri dayanak belgeleriyle değerlendirin.

Yayın ve kontrol tarihi: 20 Kasım 2026. Hazırlayan: SMMM Serkan Kaplan. Bu yazı genel iş akışı önerisidir; yeni mevzuat, yasal süre, oran veya vergi avantajı duyurusu değildir.

Muhasebe Ücreti Öde
E-Mükellef Girişi